Diz Mauro Entrialgo en o suyo libro Malismo (2024) que a politica, a economía y a sociedat alaceta a suya mercatotecnia u as suyas estratechias en o malismo, en una actitut canalla, en o deseyar o mal alleno. O escritor define ista palabra cudita por él mesmo como un antiintuitivo mecanismo propagandistico que consiste en a ostentación publica d’accions u deseyos tradicionalment reprebables con a finalidat de conseguir un beneficio social, electoral u comercial.

Isto se traduz en celebrar a destrucción de viviendas socials como un logro politico, argullexer-se d’amprar un servicio poco digno en caso d’aerolinias como Ryanair y as suyas continas vexacions a cliens en o ret social Twitter (X)
Si fas faramalla d’o mal y t’esmeligas d’otri, va chupindo y chupindo mas que mas en discursos do a quimera ye o filo que lo marca tot d’os suyos programas electorals, en discursos d’extremadreita que festían repatriacions a refuchiaus, destrución de puestos dedicaus a la chusticia social, reducción de dreitos socials basicos.
Se festía o mal, l’odio, o rediculizar a vulnerabilidat, o que le vaiga mal y se fa dende o privilechio, dende un privilechio real u ficticio. Dende una fortuna real u dende chovens que creyen que ixos partius que destruyen tot cuanto a els podrían aduyar-les fan bien y, por tanto, les aplauden, les votan, les defienden. Defiende bella cosa que atenta dreitament y immediata contra o suyo propio bien, contra os suyos propios dreitos u aduyas.
Pero por qué plega a la chent tanto iste discurso?
Talment porque en un mundo do se multiplican os clamamientos a la empatía, do a clamada “zurda mas woke” pide comprensión ta problemas que no siempre s’entienden, porque no se conoxen, porque no s’han viviu, resulta más sencillo abrazar a hostilidat. Ye más facil caricaturizar a compasión como debilidat y presentar a crueldat como rebelía. A violencia, embolicada en un aire canalleta y macarra, se convierte en espectaclo. Y o espectaclo, en tiempos de rez socials, se traduz en aplausos inmediatos, en likes, en viralidat.
A extremadreita ha sabiu disfrazar o suyo odio de revolución. L’ha embolicau en un parlache desafiador que seduz especialmente a los más chovens, ixos que han crexiu entre a precariedat y a saturación de mensaches contradictorios. Ta un zagal de vente años con un futuro incierto, resulta más comodo descargar a frustración contra un enemigo inventau (l’immigrant, o pobre, o diferent) que exichir explicacions sobre por qué, decisiete años dimpués, siguiemos arrocegando as feridas d’a crisi de 2008 u por qué vivimos en una permanent crisi economica.
L’acusación cutiano, mesmo contradictoria, ye a base d’iste discurso: un immigrant “vive de paguetas” y a lo mesmo tiempo “viene a furtar-nos o treballo”; colapsa os servicios publicos, pero tamién “no aporta pon”. Cuan repites prou as faterías, va quedando a solada. Y ta qui vive en un entorno farto d’incertidumbre, ixos eslógans simples pareixen más dicheribles que una analisi complexa d’a economía u d’a historia recient.
Ye en ixa simplicidat, en ixe grito que promete solucions immediatas, anque sigan imposibles, ye do radica l’atractivo. Porque a extrema dreita no ofrexe respuestas, ofrexe culpables. Y en tiempos de desconcierto, un culpable siempre ye más seductor que una explicación.
Amás, cal tener en cuenta un factor añadiu: a cultura dichital. Os rez socials s’han convertiu en o terreno ideyal para que iste malismo prospere. L’odio, empaquetau en un meme, en un video de pocos segundos u en un tuit incendiario, se comparte muito más rapido que una analisi susegada d’a realidat. A indignación se viraliza, a mentira s’espande más aprisa que a corrección, y ixe galoch de mandaus acaba configurando una atmosfera en a cuala lo grotesco y lo cruel se normalizan. A politica se torna espectaclo, y o espectaclo exiche cada vez mayor estridencia.
A choventut, gosada a consumir información a golpe de scroll, ye especialment vulnerable a ixa dinamica. No porque manque de criterio, sino porque os tiempos y formatos do se forman as suyas opinions rara vez convidan a la pausa. Entre una canta, un video humoristico y un anuncio, se cola un discurso politico que no pareixe politico: pareixe divertiu, irreverent, “contra o sistema”. Y ixa ye talment a trapa más efevtiva d’a extrema dreita: disfrazar l’odio de diversión, o disprecio de rebelía.
Asinas, o que encomenza como una broma compartida en un grupo de WhatsApp puede acabar estando l’antesala d’un voto real. O malismo, convertiu en estetica, en pose, en marca personal, s’integra en a identidat de muitos chovens que troban astí un espacio do canalizar o suyo enueyo, o suyo espanto u o suyo desencanto.
O resultau ye perigloso: una cheneración que, en cuenta de reclamar más chusticia social, aplaude a qui treballan activament ta gazupiar. Y lo fa convencida que participa en una especie de revolución, cuan en realidat nomás ye estando usada como engranache en un mecanismo que s’alimenta d’o suyo propio malestar.
Frent a iste panorama, a pregunta inevitable ye: qué fer? Cómo contrarrestar un discurso que se propaga con a fuerza d’un meme y a sedución d’un chiste? A respuesta no ye sencilla, pero talment pase por tornar-le espacio y prestichio a ixo que o malismo disprecía: a educación, a cultura y a memoria.
A educación, no nomás entendida como transmisión de conoixencias, sino como exercicio critico. Amostrar a leyer no pro si no s’amuestra tamién a leyer entre linias; amostrar historia no pro si no s’amuestra que tota historia se conta dende una uellada, dende un puesto, dende un intrés. Una choventut formada ta reconoxer ixos siescos será menos vulnerable a las simplificacions de l’odio.
A cultura, por a suya parte, ofrexe o que a propaganda nunca podrá dar: complexidat. Una novela, una cinta, una canta, un cuadro… toz els pueden estar refuchio, pero tamién espiello. A cultura nos recuerda que a vida rara vez se resuelve en un eslogan y que l’atro, ixe a lo que o discurso d’o malismo rediculiza u criminaliza, ye tamién un humano con historias, dolors y asperanza. Recuperar l’acceso y a valor d’a cultura no ye una fachenda, ye una forma de resistencia frent a la trivialización de l’odio.
Y a memoria, finalment, actúa como ancora. Recordar o que ya ocurrió, o que ya s’ha viviu, ye tamién una vacuna contra qui intentan repetir-lo con atros nombres. Saber qué significó o faxismo en España, qué suponió o franquismo, qué consecuencias tenió en millons de vidas, no ye ubrir feridas: ye impedir que s’oculten mientres se podreixen, mientres s’infectan. A memoria historica no ye recosiros ni revancha, ye advertencia y ye responsabilidat.
Ye cierto que tot isto puede pareixer lento, mesmo insuficient, frent a la velocidat con a cuala se propaga o malismo en rez socials. Pero precisament por ixo cal insistir. Porque lo chicot, lo cutiano, lo invisible, tamién suma: un profesor que amostra a los suyos alumnos a cuestionar un titular, una biblioteca de barrio que organiza un club de lectura, una asociación que rescata testimonios d’a guerra u d’a represión… Cada chesto se convierte en contrapeso frent a la maquinaria de l’odio.
Talment no adubamos a amortar nunca de tot a seducción de lo canalla, pero sí podemos ofrexer una alternativa: a dignidat de lo humano, a fuerza de lo común, a belleza de lo compartiu. Y astí reside a verdadera revolución: en resistir a lo malismo no con más odio, sino con mas conscencia.
Lydia Bernal Sanz






Leave a Reply