A historia ye una ciencia, sí, y como tal parte de feitos succedius en un tiempo y en un puesto concretos. En o suyo orichen ye obchetiva, freda, cuasi matematica: calendatas, nombres, batallas, trataus, naixencias y muertes. Pero a transmisión d’ixa historia nunca lo ye d’o tot. Anque s’intente recontar con a mayor neutralidat posible, siempre se cola un rendrija de subchetividat, una uembra inevitable en o tono, en a forma de contar, en a eslección mesma d’as palabras. No ye lo mesmo fablar d’una “guerra”, d’un “conflicto” u d’un “chenocidio”; no ye lo mesmo recordar la “Reconquiesta” que as “guerras hispano-musulmanas”; no ye lo mesmo nombrar a Chuana I de Castiella que a “Chuana a Loca”. L’acontecimiento ye o mesmo, pero a uellada que l’embolica lo transforma, y con él transforma tamién a manera en a cuala lo comprendemos.
Son, a primera vista, matiz, chicoz desachustes semanticos, pero en realidat son crepas profundas que delatan a subchetividat inevitable de qui transmite. Porque en contar, siempre se tría. Se tría qué destacar y qué omitir, qué enfatizar y qué suavizar, qué verbo utilizar ta dar a entender que un feito estió heroico, chusto, cruel u innecesario. Y en ixa eslección, por minima que pareixca, se va moldiando a memoria colectiva.
Manimenos, lo más interesant ye que ixe relato nunca s’agota. A historia puede contar-se tratando d’ocultar o posicionamiento —finchindo una voz neutral que observa dende afora— u puede asumir-se como o que realment ye: una versión, un anglo entre muitos posibles. A diferencia ye substancial. Pensemos, por exemplo, en Roma: si preguntasenos a un ciudadano romano de l’Imperio si consideraba que yera invadindo y colonizar territorios, ye cuasi seguro que respondería que no, que yera pacificando, civilizando, levando o progreso a tierras barbaras. Y, manimenos, si fesenos a mesma pregunta a un oriundo d’ixas zonas conqueridas, probablement diría con absoluta claridat que sí, que ixo yera una invasión, una ocupanza, una perda de libertat.
Astí radica a paradoxa d’a historia: no existe un solo relato, sino tantos como uelladas. A mesma batalla puede estar recordada como liberación u como sumisión; un mesmo gubernant puede pasar a la posteridat como heroi visionario u como tirano despiedau. Tot depende de quí lo narre, de dó se sitúe, de qué feridas arrociegue u de qué asperanza quiera transmitir.
Por ixo, a historia no nomás s’escribe: s’interpreta, se discute, se revisa constanment. Cada cheneración la prene y la rescribe a la suya manera, porque o que se busca no ye nomás recordar lo succediu, sino tamién dar sentiu a lo present. A la fin, o que creyemos recordar d’o pasau ye tamién o que amenestemos contar de nusatros mesmos.
Y alavez cal preguntar-se: qué ye más important, a obchetividat d’os feitos u a subchetividad d’as interpretacions? Podemos aspirar a un relato puro, transparent, desprovisto de perspectiva? U, por contra, a historia nomás cobra vida cuan belún la mira y la resignifica, cuan la convierte en espiello u advertencia?
O que pareixe claro ye que garra acontecimiento, por solido que pareixca, escapa a ixe vaiviene de voces. Y talmén astí resida a verdadera riqueza d’a historia: no en a suya pretensión d’obchjetividat imposible, sino en a multiplicidat de relatos que la componen, en a posibilidat d’escuitar, concarar y reconoxer que a verdat, como a vida mesma, rara vez cape en una sola versión.
A historia, como memoria viva, no se queda en os libros ni en as aulas: traviesa o nuestro present y nos interpela. Y i hai momentos en que ixa subchetividat d’a cuala fablabanos se convierte en bella cosa muito más perigloso: en un silencio imposau. Porque nombrar u no nombrar un feito cambia por completo a manera en que l’entendemos, y, sobretot, a manera en que actuamos frent a él.
Huei lo veyemos con Palestina. I hai qui lo clama “conflicto”, atros “guerra”, y belún s’atrive a decir o suyo nombre verdadero: chenocidio. No ye nomás una cuestión de palabras, ye una cuestión de chusticia. Porque mientres discutimos o termin, mientres suavezamos a horror en titulars y discursos, milars de vidas s’amortan y mils más aprenden a crexer en meyo d’a umor. A historia se ye escribindo ara, a plena luz, y lo más terrible sería que deixasenos que s’escribise en silencio, con eufemismos que blanquíen lo insuportable.
Por ixo fablar importa. Difundir importa. Salir a la carrera, estar en as manifestacions, devantar a voz… importa. Anque pareixca chicot, anque pensemos que a nuestra voz se pierde entre tantas, tot suma. A historia la fan tamién os ceños minimos: una pancarta en una plaza, una conversación incomoda en una sobremesa, una publicación compartida que trenca a indiferencia.
Y l’hemos visto en o nuestro propio país. O que ocurrió durant A Vuelta ciclista, en puestos como Aragón u Madrit, ye preba que a historia no ye un relato lexano sino un terreno en disputa. La protesta pacifica, as banderas palestinas ondiando en meyo d’un espectaclo esportivo seguiu por millons, estió una forma de recordar que o esporte tampoco vive aislau d’o mundo, que mesmo en o goyo d’una corrida puede irrumpir a exichencia de chusticia. Ixe ceño, que beluns intentoron reducir a simpla provocación, fuo en realidat una forma de trencar o silencio, d’amostrar que no tot ye permitiu, que a vida no puede seguir como si cosa entre que a masacre se perpetua.
En ixos intes comprendemos que a historia no nomás s’hereda: tamién s’escribe en present. Y que a nuestra responsabilidat, como individuos y como sociedat, ye decidir de qué costau quedamos en ixe relato. D’o costau de qui miran ta unatro costau, u d’o costau de qui alzan a voz, anque siga tremolosa, anque siga breu?
Porque bel día belún contará o que huei succede. Y alavez no bastará con decir que no lo sabebanos.
Lydia Bernal Sanz





Leave a Reply