Antonio Turiel ye licenciato en Fisica y Matematicas y doctor en Fisica Teorica por a Universidat Autonoma de Madrid. A faceta en a cuala ro gran publico mas le conoxe ye ra de divulgador, pos ye autor de cuantos libros y d’un blog, The oil crash, en do leva mas de quince anyos escribindo sobre diversos temas relacionatos con l’agotamiento de ros combustibles fósils, as midas que se pueden prener y, en es zaguers anyos, analisis criticas de ro modelo de transición enerchetica que son aplicando ros Gubiernos de ras prencipals potencias mundials. Nuevo Rumbo ha quiesto conoxer a suya opinión sobre ro apagaz de ro 28 d’abril y, sobre tot, sobre ro modelo de transición enerchetica que se leva tiempo implantando.

Nuevo Rumbo: Antonio, encara no conoxemos as causas exactas de ro apagaz de ro luns 28 d’abril, pero en diversas entrevistas has explicato que, en resumen, poderbanos trobar ixas causas en a propia naturaleza angluciosa de ros monopolios enercheticos: o apagaz se poderba haber privato u minimizato ro suyo impacto si previament s’hese invertito en es necesarios sistemas d’estabilización de ro ret electrico, que son caros, u si s’hesen mantenito “a ro ralentí” ras centrals de gas de ciclo combinato, que tamién resulta caro. A enerchía fotovoltaica, que yera ra mayoritaria en o momento y levó a ra sobrecarga de ro sistema y ro consiguient apagaz, resulta mas barata. Charrabas de “responsabilidat criminal”. Dillá de teorías que proliferon decamín sobre un posible ciberataque u atras explicacions tecnicas, pa tu sigue estando claro que ro apagaz se debió a bela cosa tan prosaica y lamentable como ra busqueda incesant de beneficios por un zarpato d’interpresas y ros suyos directivos?
Antonio Turiel: O problema de fondo ha estato que ro ret ye inestable, u que no tien capacidat d’absorber fluctuacions cuan se presientan, o cual puet ocurrir por mil y un incidents posibles, en un ret de ra grandaria y ra complexidat de ro ret electrico espanyol. Ixa dificultat pa compensar as inestabilidaz y absorber es desequilibrios que se crean ha de vier con o modelo d’integración de ras renovables.
O problema no ye ra tecnolochía renovable; o problema ye que esta tecnolochía s’ha instalato d’una traza “carrilana”, sin implantar sistemas d’estabilización, beluns de ros cualos sí que s’han meso en as centrals convencionals, y de feto a dengún se le ha ocurrito no meter-los. En este caso s’ha optato por un modelo low cost, afavorito por as directivas europeas, que decidioron rebaxar es estándards d’estabilidat pa ras renovables, y ixo ha permeso que s’instale d’una traza descontrolata. Y mientres b’heba poca aportación de ras renovables esto no yera un problema, pero cuan ne b’ha muita, sí que lo’n ye.
Y aquí b’han fallato toz. B’ha fallato ra UE, porque ha permeso con una lechislación muito laxa que s’instalasen masivament este tipo de sistemas. B’ha fallato ro lechislador espanyol, tanto en esta lechislatura como en as anteriors, por no haber estato mas estricto, que poderba haber-lo estato. B’ha fallato ro chestor de ro ret –“Red Electrica Española”–, porque tien capacidat executiva y puet ordenar fer cambios en cada momento en a producción, y si vieba que ro ret yera inestable poderba haber ordenato aturar a fotovoltaica y meter mas peso en as de ciclo combinato, que ye una mala solución, pero si no has invertito en estabilización, no te’n queda mas remedio. Y, de zagueras, b’han fallato ras interpresas, que tamién tienen a responsabilidat, porque tecnicament conoxen de sobras o que ye mantener un ret d’alta tensión y saben perfectament que haberban d’haber meso sistemas d’estabilización, pero no l’han feto porque no las obligaban, y han dito “pos mira, m’escuso uns diners”. En resumen, muito mal toz. S’ha feto un modelo de transición que afavoriba uns intereses muito a ro curto, de ras grans interpresas, que a ra fin son as que mas influyen y ras que aconsiguen que se faiga ro que ellas quieren.
Pero, claro, ras consecuencias son terribles. Y, amás, a demostración clara que ro problema de fondo ye ixe – difuera de ra purna concreta, ro detonant, a partir de ro cualo se fa mal tot– ye que estos días hemos visto que s’está chenerando una cantidat mayor d’enerchía electrica usando gas de ciclo combinato porque ixo ye ro que aporta estabilidat a ro ret. Y por ixo amás estamos pagando mas por a factura, porque se sape que ixa ye ra traza d’evitar problemas.
NR: Se b’ha charrato de reforzar a connexión de ro sistema electrico con l’europeu, agora talment se bi charre de dotar de mayor estabilidat a ro ret con midas como ras que comentabas más arriba… Nuevos apagaces u unatro tipo de problemas igualment grieus pueden evitar-se u prevenir-se con ixe tipo de midas? U si nos fixamos en a naturaleza d’ixos monopolios electricos, existe una contradicción de fondo, mas estructural, que poderba carriar nuevos problemas y que haberbanos d’intentar resolver pensando en o largo plazo?
AT: Ye cierto que ras interconnexions aportan mas inercia y mas estabilidat a ro sistema porque b’ha una inercia d’ir toz chuntos. Pero tamién ye verdat que a livel europeu ro ret ye fráchil. Con o incident d’Espanya cuasi se fa mal tot o ret espanyol esta vegata, pero por exemplo b’habió un incident muito grieu ro 8 de chinero de 2021 (yo siempre lo comento), que escomencipió por una central termica de 400 megawatts que falla en Croacia y en tres menutos o problema se b’heba propagato dica Lisboa. De feto, habioron de deseparar o ret de ro ueste de ro ret de ro este porque, si no, haberba caito Europa entera. Asinas que ra interconnexión tampoco no ye una guarencia, sino que, de feto, puet cuasi estar una guarencia que si b’ha un problema este siga de mayor escala.
O modelo ye intrinsecament erronio, estoi que cal tender a un modelo diferent. Y amás ye absurdo pensar que imos a ser capables d’electrificar-lo tot y que tot será electrico cuan estamos veyendo que ro consumo d’electricidat caye dende l’anyo 2008, tanto en Espanya como en a UE como en o conchunto de ra OCDE, y caye fruito de ra desindustrialización. Se niega asinas una realidat: no s’está producindo garra transición a un modelo 100 % renovable electrico, y evidentment s’han feto servir exacheracions pa intentar vender esta bambolla de venda de ros autos electricos y ros centros de datos, porque esto, en o fondo, ye una bambolla, como ra de ro ladriello; esto ye ra bambolla de ro ladriello 2.0.
NR: Toz estos problemas, si un los analisa en a suya relación con o sistema capitalista y observando en mans de quí se troba ra propiedat de tot o proceso d’abasteximiento d’enerchía (producción, distribución, comercialización), parexen asociatos a ro modelo de transición enerchetica que se leva decadas ya implantando y que tu levas tiempo criticando. Encara tot y con estar difícil en o espacio d’una sola respuesta, poderbas contar-nos as claus de ra tuya critica a este modelo actual?
AT: O problema de ro modelo de transición que s’está proposando, pa escomencipiar, ye que ye oligopolico: busca afavorir es intereses d’uns pocos grans poders economicos, con o cualo no s‘está fendo mas robusto ni pa que ra enerchía siga mas barata, sino pa afavorir o negocio d’estas interpresas.
Por o que fa a ras cuestions tecnicas, no se puet producir tanta enerchía como se diz que se puet producir; b’ ha mas limitacions fisicas de ras cualas se quiere reconoxer. B’ha un problema muito serio de limitación de materials: b’ha muitos materials que no son abundants en a planeta, y belunos que en son relativament comuns agora escomencipian a escasir, como ye ro caso de ro cobre. B’ha problemas con a plata, ro telurio,ro litio, ro cobol, o manganés, o níquel… No se puet incrementar dica l’infinito ra extracción y ro consumo d’estos materials.
Amás, existe un problema con a electrificación. Estos sistemas son plantiatos pa producir electricidat, pero ra electricidat nomás suposa, en o caso d’Espanya, ro 22 % de tot o consumo d’enerchía final, un percentache parexito a ro de Francia u Alemanya, por exemplo. A electricidat no ye ra traza mayoritaria de consumir electricidat. S’ha vendito ra ideya que íbanos a fer una transición enta “tot electrico” (autos electricos, hidrocheno, etc.)., pero ixo ye mentira; dende un punto de vista tecnico, esto presienta muitas limitacions, no acaba de funcionar y no se va a fer d’esta traza. O que sí b’ha ye una especialización en hypes, en chenerar exacheracions pa fer creyer que ras cosas van a ser millors y mas espectaculars de ro que realment van a ser. O problema de ro modelo de transición renovable, esta renovable electrica industrial (REI) por a cuala toz achugan, ye que tecnicament no funciona.
NR: Entremistanto, ra UE y ra OTAN, y Espanya como miembro de totas dos, no dexan de protagonizar una escalata belica ni d’embrear-se en distintos conflictos con atras potencias que puxan por amillorar as suyas posicions en o capitalismo mundial. En qué mida creyes que ra participación crexent en estos conflictos puet afectar a ro sistema electrico d’Espanya, a atros problemas relacionatos con es combustibles fosils y ras enerchías renovables y, en cheneral, a ras condicions de vida de ra mayoría treballadera de ro nuestro país? Pensamos, por exemplo, en l’enorme impacto que ra guerra en Ucraína ha tenito en es pres de ra enerchía u de ros alimentos en o nuestro país.
AT: L’absurda corrita armamentistica actual ye vergüenyosa por muitos motivos. En primer puesto, porque evidentment o suyo obchectivo no ye una imposible guerra con Rusia, que Rusia no tien garra interés en tener-ie, sino mas bien lanzar-se a ra conquiesta de ros zaguers recursos que quedan en o norte d’Africa, o cualo ye eticament repugnant, pero ye que amás no va a funcionar bien, por muitos motivos tecnicos y socials.
L’efecto mas directo que va a tener o rearme ye que nos va a dexar sin diners pa atras cosas. Va a tener un impacto en o sector electrico, en a enerchía en cheneral y en as condicions de vida de ra chent, y estoi que va a agravar problemas socials muito importants que b’ha en este momento. No podemos permitir-nos dedicar tantos diners de ro presupuesto nacional a esto. Si fésenos caso a Trump y destinásenos o 5 % de ro PIB, como ro PIB ye unas cuatro vegatas es presupuestos chenerals de ro Estato, nos trobarbanos en una situación en a cuala haberbanos de destinar o 20 % de ros presupuestos chenerals a armamento; practicament, o país entero se dedicarba a ra preparación de ra guerra, con tot o que ixo conleva. Cuan tu creas l’organo, creas la necesidat: si tiens un exercito, tiens a necesidat de fer-lo servir.
NR: De vegata, ra propia transición enerchetica que se planteya requiere ra obtención de minerals criticos y atros materials que se troban en atras latituz (y que amás escasexen pa ra escala en que se quieren obtener), en países espoliatos historicament por l’imperialismo y en es cualos a extracción se mantien a estachas de ra miseria de ra suya población, que ye un de ros prencipals motivos dimpués de ros fluxos migratorios enta ros países “desenrollatos”. Creyes que ras prencipals potencias son conscients de ras limitacions de ro modelo que promueven, pero les tien igual? Y ye sisquiera sustenible este modelo a futuro?
AT: Yo cuento que ros grans poders economicos son perfectament conscients de ro problema de ra limitación de recursos, que no b’ha una cantidat infinita, que esto ye una “patada enta debant”, pero no les importa, porque éls o que quieren ye, basicament, vivir bien atros 20, 30, 40 anyos, y dimpués ya buscarán unatra cosa en a cuala éls sigan es amos de ra situación. Estoi que sí b’ha una buena comprensión de ro problema de ro agotamiento y ro que fan ye vivir bien a vida dica que esto s’acabe. Ye una visión pro carrilana, cerolla, pero por desgracia ye ra que b’ha.
NR: Incidamos en a sustenibilidat y en a independencia enerchetica que afirman perseguir es Gubiernos europeus. No fa tanto que ro Gubierno espanyol prometió muitos recursos pa ra investigación de nuevas fuents d’enerchía, en concreto respective a ro “hidrocheno verde”. Creyes que ro día de manyana estas “nuevas fuents” podrán solucionar es problemas que hemos conoxito ya u en realidat no superan por ellas mesmas as deficiencias actuals?
AT: Invertir en ciencia y tecnolochía siempre ye bien, pero invertir pensando que te va a dar una solución a un problema que tu tiengas en un plazo determinato y que, amás, ixa solución será de ro tipo que tu prefieres ye completament ilusorio, no tien cosa a vier con a realidat. No ye branca previsible que b’haiga una gran revolución enerchetica que cambie bela cosa. Lo que sí b’ha ye muito hype, muita exacheración, muito intentar fer creyer que esto va a funcionar, tamién porque ye necesario mantener a ra población tranquila. Pero no ye branca previsible que b’haiga garra revolución en hierbas, ni en marcha, por mas que siempre b’ha qui ‘escatiza’ con a suya tecnolochía preferita de redolín: que si ro torio, ra fusión u cualsequier atra cosa con a cuala s’está experimentando y que ya se sape ro que da d’él, que no en ye muito. Pero a beluns les fa goi fer creyer que ro cielo ye de cebolla.
Muitas gracias por o tuyo tiempo y por as tuyas reflexions. Seguiremos atentos a ras tuyas enriquideras analisis.






Leave a Reply