Dieudonné tien 14 anyos, pero no va ta ra escuela. Dende en fa tres, cada día sigue ra mesma rutina: se devanta antes que amanexca, desayuna un fufu con pondu, alza bela mica de kwanga pa l’almuerzo y acude ta una mina de coltán, do bi pasará ras siguients doce horas. A vegatas, son mesmo 16, depende de si ros guardias armatos de ro M23 que controlan esta zona son satisfetos con a cantidat de mineral extraita. O treballo no ye voluntario.

A mina ye en Kivu de ro Norte, formalment en a Republica Democratica de ro Congo (RDC). Pero ro M23, una fuerza paramilitar tutsi, responde a Ruanda, por do s’exporta ro coltán. Con él, se fan toz es telefonos móvils de ro mercato y ra RDC cuenta con o 80% de ras reservas mundials. O coltán se troba disperso en chicotas cantidaz, a vegatas a ran de suelo, en o que parexerba mas una pedrera que una mina. En atras ocasions, a poca profundidat, do s’accede por túnels angostos, que frecuentment colapsan. As clamatas minas de coltán recuerdan mas a pozos artesanals. O cuerpo y ros didos de ros ninos son mas útils pa esta fayena.

Bien lo sabe ro M23, pero tamién o FDLR, formato por hutus y refirmato por o propio Gubierno de ra RDC. Como ros suyos rivals tutsis, se financian de ro treballo infantil, pero, a diferencia d’estos, a suya mercaduría tien como destín Kinshasa. A ra perfección tamién l’entiende ra Unión Europea, que en febrero de 2024 sinyó un Memorandum d’Entendimiento sobre Minerals Estratechicos con Ruanda. Viendo a Von der Leyen rubricando un acuerdo con hombres trachiatos, parexerba que somos debant d’una d’ixas muitas vegatas en que ra UE aproveitará pa penchar-se una medalla de dreitos humans y democracia. Nomás que Ruanda carexe de cualsequier mineral estratechico y mesmo ro mas inútil burocrata comunitario sabe que ro coltán plega ta ro puerto de Rotterdam de contrabansa y chusmiando sangre. Ixo ha sinyato Bruselas.

Mas enta ro sud, Jean-Pierre treballa en una mina de cobol, recurso clau en as baterías electricas. O 50% de ro mesmo ye explotato por o capital chino, ro mesmo que ro 70% de ro cobre. Ixo, entre aquellas minas que operan baxo acuerdos con o Gubierno de ra RDC. Pero tal como ocurre en Kivu, gran part de ras que existen son ilegals. En a buega meridional esto puede sosprender, porque ya no son pozos artesanals, sino autenticas explotacions industrials. Tunels mas profundos, maquinaria pesata y mesmo bandas transportaderas. Unatra gran diferencia con Kivu ye que aquí ro capital internacional no nomás mercarla mercaduría, sino que participa de ra suya extracción. Glencore, de capital suizo y presencia en 50 países, fa contrabansa de cobre, cobol, zinc y oro, utilizando pa ra contrabansa ro territorio d’unatro vecino de ra RDC, Zambia.

A contrabansa no ye ro problema, ye un de ros sintomas. L’enorme territorio de l’antigo Congo Belga fa que ro suyo control siga tremendament fráchil, o que facilita ra extracción de mercadurías a pro de fraccions enfrontatas de ro capital mundial. De feto, ro propio Congo no s’articuló con buegas nacionals, sino de trafego de mercadurías.

Cuan en 1885 ra Conferencia de Berlín repartió ro mundo entre potencias imperialistas, Leopoldo II de Belchica prenió ra zona como posesión personal. A ixo le seguirban uns 10 millons de muertes y infames imáchens de ninos congolenyos exposatos en garcholas en o Parque Tervuren de Bruselas, en o que no se puede cualificar sino como zoo humano. A beluns les faltaban as mans, un castigo habitual en a epoca pa qui no compliban con a suya cuota en as plantacions de caucho.

Kinshasa s’edificó en esta epoca, pa aproveitar o trafego fluvial por o río Congo. Pero ros rapidos y ras cascadas impiden navegar dreitament dende ra zona oriental de ro país. Hue, dende Goma a Kinshasa ro viache exiche mas d’una semana, alternando bargas y tramos en es viellos ferrocarrils belgas. Con un ret de carreteras 73 vegatas menor a ra d’Espanya, ros 250 grupos etnicos de ra RDC interactuan poco entre él. O Gubierno central nomás controla realment o norte y ro ueste de ro país. En a resta, compite con numerosos grupos armatos patrocinatos por es suyos vecins, potencias extrancheras u grans monopolios capitalistas, que prefieren exportar sin pagar impuestos, duanas y, si ye posible, salarios.

Ye asinas como, ro 27 de chinero de 2025, ro M23, refirmato por Ruanda, capturó Goma, ra tercera ciudat mas gran de ra RDC y capital de ra provincia de Kivu de ro Norte, con cuasi dos millons d’habitants. En realidat, esto ya heba succedito en 2012, pero antonces ra presión internacional sobre Ruanda le fació retacular. En l’actualidat, o país vecino ye muito millor preparato pa ra guerra, estando ra nación mas estable politicament y economica de ra rechión, y contando con alianzas con a UE y Estatos Unitos.

Ruanda exichió un acuerdo d’alto a ro fuego immediato, que ra RDC refusó, ya que esto implicarba reconoxer a ro M23 como fuerza ocupant de Goma. Pero ro desplegue de tropas dende Kinshasa dica Kivu leva tiempo y esfuerzo lochistico. Tot y con l’emparo militar sudafricán, a RDC ha perdito dende antonces Nyabibwe, ra prencipal rechión minera de ro cobol, y ro 16 de febrero Bukavu, l’atra gran ciudat de ra zona.

Ruanda ha aconseguito refirmes de ra EAC (Comunidat Africana Occidental) y ra RDC, en cambio, ha aconseguito ro de ra Comunidat Economica de l’Africa Austral (dirichita por Sudáfrica), que pide un alto a ro fuego dimpués de tornar a ra situación militar previa a ra ocupación de Goma.

Immediatament en rez socials han surtito, cuasi como ros fongos en agüerro, expertos africanistas disposatos a explicar-nos ras claus cheopoliticas y cómo esto ye un nuevo episodio de l’enfrentamiento entre Occident y ros BRICS+, entre ro Norte global y ro Sud Global (encara que sigamos en una zona ecuatorial), entre ra unilateralidat y ra multilateralidat.

Pero dificilment as fantesías de nueva guerra freda fan chusticia a ra situación sobre ro terreno. Ni ra RDC ni Ruanda son es «proxys» de dos potencias enfrontatas con prochectos de clase diferenciatos. Son, mas bien, actors que guarencian (millor u pior) a numerosas potencias capitalistas un suministro de minerals estratechicos, utilizando pa ixo grupos armatos que s’alimentan de ro treballo esclau infantil. A capacidat de ro Gubierno de ra RDC y ros suyos aliatos de recuperar militarment Goma determinarán si ro conflicto escala en uno de mayor intensidat u s’accepta que ra rota de ro cobol agora se fa por l’orient africano.

Entremistanto, ra vida seguirá igual pa Dieudonné u Jean-Pierre. Extenuants chornatas laborals a punda de fusil, en un de ros cinco territorios mas pobres de ro mundo, independientment de quí lo controle. Dende 1997, ra zona oriental de ra RDC ha sufierto 6 millons de muertos y 7 millons de desplazatos internos. Tres de cada cuatro congolenyos carexen de servicios basicos (augua potable, electricidat, vivienda y alimentación) y uo de cada doce ninos muere antes de superar ros doce anyos.

Pero ra pobreza extrema, ra violencia y ra fragmentación de ro territorio tampoco son o problema en sí, sino atros de ros sintomas. U, mas bien, as condicions de posibilidat pa ra explotación y extracción de recursos que alimentan a maquinaria de ra producción capitalista mundial. Aquí ye ro verdadero conflicto: ro de clases.

J. Nogueira

Leave a Reply

Tendencias

Discover more from O Dichital

Subscribe now to keep reading and get access to the full archive.

Continue reading