A consellera diz que existe una Academia Aragonesa d’a Luenga, ra que ro PP quereba revisar y cambiar a suya composición, que sirve pa normativizar, u siga, pa ro que ra consellera no quiere que se faiga.

Siede de l’Academia Aragonesa d’a Luenga. S.E.

Cada cinco anyos o Comité de Ministros (47 ministros, un por cada Estato miembro) de ro Consello d’Europa (no confundir con o Consello Europeu de ra Unión Europea) da a conoxer as suyas “Recomendacions” sobre ro complimiento de ra Carta Europea de ras Luengas Rechionals u Minoritarias (CELRoM), un tratato internacional ratificato por Espanya en 2001, estando president José María Aznar, y que obliga a totas as Administracions, tamién a ro Gubierno d’Aragón, como dexó claro ro Tribunal Constitucional en 2016.

Fa muito pocas semanas ha feto publicas as Recomendacions de ro Seiseno Informe de Complimiento fendo-se eco de ro Informe de ro Comité d’Expertos, emitito ro 18 de chunio de 2024, en o que instaba a ras autoridaz a “Adoptar medidas immediatas y deciditas, en cooperación con es fablants, pa protecher y salvaguardar l’aragonés y ro catalán y ra suya cultura en a Comunidat Autonoma d’Aragón y incluyir o nombre d’aragonés y de catalán en o Estatuto d’Autonomía”.

Esta cuestión ye ya recurrent cada vegata que ro Partiu Popular gubierna en Aragón porque incumple sistematicament no nomás o Estatuto d’Autonomía, sino tamién a CELRoM que forma tamién part de ro bloque de constitucionalidat como tratato internacional que en ye. Asinas lo fació ro Consello d’Europa en as “Recomendacions” de ro Segundo, Tercer y Cuarto Informe de complimiento, no en o Cinqueno pos coincidió con a etapa de ra Dirección Cheneral de Politica Lingüistica.

Durant es, cuasi ya, dos anyos d’este gubierno hemos visto cómo s’han suprimito, no nomás cualsequier organo administrativo que se dedique a ra promoción y protección de ras nuestras luengas minoritarias, sino tamién totas as accions que se feban pa ixo: es programas educativos, es premios literarios y artisticos, es premios honorificos, a colaboración con es concellos y ras comarcas, as subvencions a asociacions culturals, a colaboración con a Universidat de Zaragoza…

Hemos visto cómo s’ha modificato sibilinament o curriclo de Primaria pa fer competir a elección de ras asignaturas de luengas propias con o modelo BRIT-Aragón, bela cosa que dica agora no yera asinas, pos o sistema feba compatible totas dos ensenyanzas. Ye evident que dende un punto de vista d’utilidat practica en o sistema educativo esta competencia dexa en un puesto secundario a ras luengas propias d’Aragón.

Entre 2017 y 2022 se publicoron 163 libros en aragonés, u siga, una meya de 27 libros por anyo. En 2024 o numero descendió a ra metat: 14 libros. Parexe que ra razón ye sencilla: a falta de refirme institucional. A consellera, cada vegata que se le pregunta por este afer, o solo que diz pa desfender a ineficacia de ra suya chestión ye que existe una Academia Aragonesa d’a Luenga que “ye a ra que corresponde protecher y establir medidas que difundan esta conoxencia” (Pleno de ras Corz d’Aragón de ro 14 de marzo de 2025), sacando-se tota responsabilidat en esta cuestión, que la tiene, pos o competent ye ro Gubierno d’Aragón. L’Academia, ra mesma que ro PP quereba revisar y cambiar a suya composición (se veiga ro suyo programa electoral), sirve pa normativizar (asinas lo dicen a Lei y ras suyas Ordinacions), u siga, pa lo que ra consellera no quiere que se faiga: l’Academia ya ha dito que ro catalán en Aragón seguirá ra norma de ro Institut d’Estudis Catalans y respective a l’aragonés ha establito una norma que, tot y con a suya falta de consenso, trata d’unificar-lo, ro que va en cuentra de ro dialectalismo a ultranza de ra dreita.

S’empara pa desfender ra suya chestión en es programas educativos (Jesús Moncada y Luzía Dueso) que no ha estato capaz de convocar durant o curso 2024-25 y en a ideya d’unificar es premios literarios (Arnal Cavero y Guillem Nicolau) que tampoco no ha convocato en es dos zaguers anyos y que ra zaguera vegata que s’unificoron, en 2013 y 2014, quedoron desiertos porque dengún se presentó.

No ye d’extranyar, por tanto, que ro Comité de Ministros de ro Consello d’Europa le diga expresament que “prenga medidas immediatas y deciditas pa protecher y salvaguardar l’aragonés y ro catalán d’Aragón” y, amás, le mete plazo: l’1 de febrero de 2026.

Fundación Gaspar Torrente

Leave a Reply

Tendencias

Discover more from O Dichital

Subscribe now to keep reading and get access to the full archive.

Continue reading